Tiện ích


Thống kê truy cập
Về sự khác nhau trong quan niệm văn học đông tây

Đỗ Văn Hiểu dịch Nhìn nhận lại quan niệm văn học Đông Tây là điều cần thiết. Văn luận truyền thống Trung Quốc ở bất kì giai đoạn nào đều kiên trì với quan niệm văn học trữ tình là cơ bản, loại quan niệm này lấy biểu hiện cá thể con người và tình cảm xã hội làm hạt nhân, thuộc về thẩm mĩ luận. Quan niệm văn học phương Tây lấy tư tưởng châu Âu làm trung tâm, ngay từ đầu đã chọn “mô phỏng” luận, thuyết này thống trị phương Tây 2000 năm, coi văn học là một loại “tri thức” thuộc về tri thức luận. Bài viết này trong quá trình làm rõ ngữ cảnh lịch sử Đông Tây, từ sự khác biệt giữa nền văn minh trồng trọt của Trung Quốc và nền văn minh hải dương của phương Tây, tự sự khác biệt giữa tinh thần nhân văn của Trung Quốc với chủ nghĩa nhân văn phương Tây, từ sự khác biệt giữ tinh thần thực tế của Trung Quốc với tinh thần khoa học của phương Tây làm rõ sự sự khác biệt trong văn hóa Đông Tây đã dẫn đến sự khác biệt trong quan niệm văn học, chủ đề văn học và tinh thần văn học như thế nào.

Tác giả: GS Đồng Khánh Bính (童庆炳) Cập nhật:03/02/2016
Phê bình sinh thái - Cội nguồn và sự phát triển

Phê bình sinh thái với tư cách là một khuynh hướng phê bình văn hóa và văn học được hình thành ở Mĩ vào giữa những năm 90 của thế kỉ 20, tiếp đó xuất hiện ở nhiều nước trên thế giới. Trong số rất nhiều giới định về thuật ngữ “phê bình sinh thái”, định nghĩa được nhiều người tiếp nhận là định nghĩa của một trong những người chủ chốt trong việc khởi xướng và phát triển phê bình sinh thái Mĩ – Cheryll Glotfelty: “Phê bình sinh thái là phê bình bàn về mối quan hệ giữa văn học và tự nhiên”(1)

Tác giả: Đỗ Văn Hiểu Cập nhật:03/02/2016
Xã hội học văn học trong nghiên cứu của Robert Escarpit và trường phái Bordeaux

Robert Escarpit (1918-2000) là một nhà trí thức người Pháp có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa thế kỷ XX. Ông là một trong những người đi đầu trong lĩnh vực xã hội học văn học với tác phẩm Xã hội học văn học xuất bản năm 1958. Ông cũng là người sáng lập ra ngành truyền thông và thông tin tại Pháp, đồng thời có ảnh hưởng lớn tới giới báo chí và xuất bản. Để có thể thấy được phần nào các hoạt động đa dạng của ông, xin dẫn lại thông tin đăng trên tờ Nhân đạo ra ngày 20.11.2000 thông báo tin ông từ trần: “Giáo sư chuyên gia văn học Anh, ông là tác giả của khoảng 50 tác phẩm trong đó có các nghiên cứu văn học, xã hội học, cũng như các tiểu luận và tiểu thuyết.

Tác giả: Nguyễn Phương Ngọc Cập nhật:02/02/2016
Lý thuyết du hành

Giống như con người và các trường phái phê bình, các ý tưởng và các lý thuyết cũng dịch chuyển từ người này sang người khác, từ hoàn cảnh này sang hoàn cảnh khác, từ giai đoạn này sang giai đoạn khác. Đời sống văn hóa và trí thức thường phát triển và duy trì nhờ sự lưu hành các ý tưởng và bất kể nó mang hình thức ảnh hưởng có ý thức hay ảnh hưởng vô thức, vay mượn sáng tạo hay chuyển dụng qui mô lớn, thì sự dịch chuyển các ý tưởng và các lý thuyết từ nơi này sang nơi khác vừa là một thực tế đời sống vừa là một điều kiện xúc tiến thiết thực cho hoạt động tri thức.

Tác giả: Edward Said Cập nhật:02/02/2016
Phê bình sinh thái tinh thần trong nghiên cứu văn học hiện nay

Phê bình văn học sinh thái ra đời từ gợi ý của sinh thái học, khoa nghiên cứu mối quan hệ tương sinh, tương tác giữa các sinh thể cùng mối quan hệ của chúng với môi trường vật chất xung quanh. Song phê bình sinh thái thịnh hành ở nhiều nước phương Tây hiện nay tập trung vào vấn đề dùng tư tưởng sinh thái để đánh giá văn học trong việc biểu hiện vấn đề sinh thái, khẳng định vài trò của tự nhiên, xét lại quan điểm con người là trung tâm từ thời Khai sáng. Trong bài này chúng tôi vận dụng tư tưởng sinh thái để xem xét quan hệ giữa văn học và môi trường văn hóa, tinh thần xã hội như một vấn đề sinh thái, không tập trung vào quan hệ con người và tự nhiên, mà xem xét môi trường tinh thần xã hội như là môi trường sống của văn nghệ, sự tương tác giữa môi trường văn hóa tinh thần với sáng tạo văn nghệ.

Tác giả: Trần Đình Sử Cập nhật:02/02/2016
Tiếp cận văn học từ hệ thống văn hóa

Tiếp cận văn học từ văn hóa, tự thân nó, là một câu chuyện cũ. Và như người ta thường nói, cũ như trái đất. Thế mà hiện nay, chính trái đất cũng đang mỗi ngày một phẳng (1), nên có làm mới lối phê bình văn học này, cho ngang với mặt bằng thế giới, tưởng cũng là cần thiết. Trên đây chỉ là cách nói ẩn dụ. Trong khoa học văn học nói chung và phê bình văn học nói riêng, làm mới một vấn đề cũ, đôi khi không hẳn là thay đổi bản thân vấn đề, mà chỉ là đổi thay cái nhìn về nó. Và trong trường hợp phê bình văn học từ văn hóa này là cấp cho nó một căn cứ lý thuyết để trở thành một phương pháp cụ thể.

Tác giả: Đỗ Lai Thuý Cập nhật:02/02/2016
Sự tiếp nhận các lí thuyết văn nghệ hiện đại phương Tây từ 1986 đến nay

1. Có thể khẳng định chắc chắn, trong vòng 30 năm nay, chúng ta đã dịch và giới thiệu với công chúng Việt Nam gần như tất cả những hệ thống lí luận văn nghệ hiện đại nhất của phương Tây ở thế kỉ XX.

Tác giả: Lã Nguyên Cập nhật:02/02/2016
Carnaval hoá văn học

Là sự phiên dịch carnaval sang ngôn ngữ hình tượng nghệ thuật ngôn từ, là sự hoạt động của các hình thức, động tác, hình tượng, biểu tượng tạo ra ngôn ngữ carnaval trong tác phẩm văn học. Nhà triết học, nghiên cứu văn học người Nga M.M. Bakhtin đã đưa khái niệm carnaval hóa vào lĩnh vực nghiên cứu văn học và lịch sử-văn hóa. Ông hiểu hiện tượng carnaval với ý nghĩa rất rộng, như là tổng thể các lễ hội có nguồn gốc khác nhau mà đặc điểm nồi bật của nó là niềm vui hội hè của nhân dân. Do carnaval hiện nay là tàn tích của những trò vui chơi giải trí mang tính chất lễ hội dân gian tạo thành đời sống phong phú của nhân dân thời trung đại và thời Phục hưng, nên chủ yếu ông dựa vào trò vui chơi lễ hội của các thời đại ấy để phục dựng từ vựng carnaval.

Tác giả: Lã Nguyên dịch Cập nhật:02/02/2016
VĂN CHƯƠNG VỚI THÂN THỂ

Nhà phê bình nữ quyền Pháp Hélene Cixous, năm 1975, bà viết: “Hầu như tất cả những gì về nữ tính hãy nên chờ đợi phụ nữ viết ra: về những đặc trưng giới tính của họ, tức là những tính phức tạp rối ren đang biến đổi vô cùng tận, nhất là về tính dục, rồi những xao động đột ngột vừa tế vi vừa lớn lao của họ. Không phải là về số phận, mà là về những chợt tỉnh từ thân thể họ” (Tiếng cười của Méduse)

Tác giả: Phương Lựu Cập nhật:29/01/2016
Ý thức thân thể và Mĩ học thân thể

Đỗ Văn Hiểu dịch Do sức chú ý phân tán, vấn đề do áp lực và kích động quá mức ngày một tăng, chúng càng ngày càng gây rối nghiêm trọng cho văn hóa đương đại. Hàng loạt các ý tượng thân thể đầy tính lừa dối đã dẫn kéo theo nhiều điều đáng tiếc cho xã hội và cá nhân, chúng không ngừng tăng, hơn nữa dày vò chúng ta ngày một nghiêm trọng.

Tác giả: Richard Shusterman Cập nhật:29/01/2016
Mĩ học tiếp nhận ở Việt Nam

Mĩ học tiếp nhận là lí thuyết văn học từng gây ảnh hưởng lớn trên thế giới suốt từ những năm cuối thập kỉ 60 đến cuối thập kỉ 80 ở phương Tây và rầm rộ ở Trung Quốc từ những năm 80 của thế kỉ 20 đến giữa thập niên đầu tiên của thế kỉ 21. Ở Việt Nam, mặc dù lí thuyết này xuất hiện khá sớm (1985), nhưng cho đến nay, dấu ấn của nó vẫn chưa thật sự rõ ràng, có rất nhiều tiềm năng chưa được khai thác, tận dụng. Tái hiện chỉnh thể diện mạo của Mĩ học tiếp nhận ở Việt Nam và lí giải nguyên nhân dẫn đến diện mạo đó là cơ sở quan trọng để luận bàn về vấn đề tiếp nhận lí thuyết ngoại lai. Làm thế nào để lí luận văn học Việt Nam có thể hòa nhập, đối thoại với lí luận văn học thế giới; làm thế nào có thể vận dụng hiệu quả nhất lí luận phương Tây vào giải quyết các vấn đề văn học nước nhà; làm thế nào để có thể xây dựng được một nền lí luận mang bản sắc dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa… là những vấn đề mà bài viết này quan tâm.

Tác giả: Đỗ Văn Hiểu Cập nhật:29/01/2016
Thi học cổ điển Trung hoa—Học phái, phạm trù, mệnh đề

"Công trình Thi học cổ điển Trung hoa—Học phái, phạm trù, mệnh đề sẽ có ý nghĩa cùng giá trị khoa học và thực tiễn trên nhiều mặt. Trước hết, từ góc độ thi học cổ điển được đào sâu hơn, sẽ giúp hiểu rõ thêm những tinh hoa trong văn thơ Trung quốc vốn quen thuộc hàng ngàn đời với nhân dân ta. Mặt khác cũng sẽ có thêm những căn cứ mới mẻ sâu sắc hơn để lý giải chính xác thêm thi học trung đại Việt Nam, vì giữa hai bên có mối quan hệ giao lưu ảnh hưởng rất lâu đời. Dù sao đó cũng là nhìn về quá khứ, quan trọng hơn là câu chuyện đang diễn ra hướng về tương lai trong quá trình xây dựng một nền lý luận văn học dân tộc - hiện đại của nước ta, việc hấp thu những tinh hoa lý thuyết của nhân loại mà thi học cổ điển Trung Hoa là một tiêu biểu, cần được tiếp tục khai thác...."

Tác giả: Phương Lựu (chủ biên) Cập nhật:28/01/2016
Mùa Giáng sinh, nghĩ về sự phục sinh của trường phái hình thức Nga

Ai cũng biết, “Trường phái hình thức Nga” hay “Chủ nghĩa hình thức Nga” là những khái niệm đầy tính ước lệ, không chính thức, được sử dụng để chỉ một khuynh hướng lí luận văn học hoạt động ở Peterburg và Moscow vào những năm đầu thế kỉ XX. Gọi đó là “trường phái” vì nó là một hiện tượng lịch sử, có quá trình hình thành và phát triển. Nó có những tổ chức nòng cốt như “câu lạc bộ”, “hiệp hội”, có chủ soái và số lượng hội viên được kết nạp, đăng kí hẳn hoi, có hội thảo, sinh hoạt học thuật, có tuyên ngôn với nhiều công trình chủ chốt thống nhất với nhau trong phương pháp luận nghiên cứu, có cơ sở vật chất để các thành viên in ấn, xuất bản công trình của mình

Tác giả: Lã Nguyên Cập nhật:21/12/2015
Lịch sử nay đã sang trang (Hay là Khrapchenko và Pospelov trong lịch sử tiếp nhận tư tưởng lí luận văn nghệ nước ngoài vào Việt Nam)

Giai đoạn lịch sử tiếp nhận tư tưởng lí luận văn học nước ngoài vào Việt Nam mà tôi sẽ bàn trong bài viết là giai đoạn quá độ của thời kì “Đổi mới” ở những năm những năm 70, 80 của thế kỉ trước. M.B. Khrapchenko và G.N. Pospelov là hai trường hợp mà tôi đã quan sát để rút ra vài nhận xét bổ ích.

Tác giả: Lã Nguyên Cập nhật:21/12/2015
Thơ Tố Hữu- kho kí ức thể loại của văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa phần 2

Là hiện tượng văn hóa – lịch sử, thơ Tố Hữu đã kiến tạo ba bức tranh thế giới bằng ba loại ngôn ngữ thế giới quan

Tác giả: Lã Nguyên Cập nhật:22/04/2015
1234567