Tiện ích


Thống kê truy cập
Phê bình mới

Trong loạt bài giảng dành cho sinh viên cao học Khoa Ngữ Văn, Đại học Sư phạm Hà Nội mới đây, bà Evelyne Grossman, Giáo sư Văn học Pháp đương đại Đại học Paris 7, Chủ tịch Viện Triết Quốc tế, đã trình bày tóm lược các khuynh hướng chính của phê bình văn học Pháp đương đại, chủ yếu tập trung vào phê bình mới, phân tâm học và khuynh hướng áp dụng triết học trong nghiên cứu văn học. Mặc dù thời gian hạn chế, nhưng điều mà bà đã không bỏ qua, đó là trình bày các khuynh hướng nghiên cứu này trong quá trình đối thoại và phê phán lẫn nhau của chúng.  Tia Sáng xin lần lượt trích giới thiệu loạt bài giảng này.

Tác giả: Evelyne Grossman Cập nhật:19/04/2019
Hình thức và ý nghĩa của hình thức trong sáng tạo nghệ thuật

Sự ràng buộc của những quan niệm cũ, giáo điều về sáng tạo nghệ thuật, về nội dung và hình thức đã biến kiềm hãm thành tự kiềm hãm, không hài lòng thành tự hài lòng, dẫn đến triệt tiêu và tự triệt tiêu những cái mới lạ, những cái khác mình, những cái số đông không thừa nhận. Điều này bộc lộ khá rõ trong thái độ đối với những tìm tòi về hình thức nghệ thuật trong sáng tác.

Tác giả: Lê Ngọc Trà Cập nhật:19/04/2019
Chủ nghĩa cấu trúc ở Việt Nam

Đối với văn học Việt Nam và văn học phương Đông nói chung, với tính chất điển phạm rất cao, việc phân tích theo lối thi pháp cấu trúc có lẽ là điều thuận lợi. Những tổ chức thi pháp như thơ Đường luật, tiểu thuyết chương hồi, ngâm khúc gây sự chú ý đối với bất cứ nhà thi pháp học cấu trúc nào. Quan niệm của R.Jakobson về văn bản thơ như là sự tổ chức theo chiều ngang (trục ngữ đoạn) các yếu tố tương đồng có thể lấy dẫn chứng trong thơ ca phương Đông với mức độ dày đặc.

Tác giả: Trịnh Bá Đĩnh Cập nhật:19/04/2019
CHỦ NGHĨA HẬU CẤU TRÚC

Chắc hẳn độc giả còn nhớ, F. Saussure đã cho rằng, trong hành ngôn, ý nghĩa chính là vấn đề khu biệt. “Cat” (mèo) là “cat” bởi vì nó không phải là “cap” (mũ lưỡi trai) hay “bat”(con dơi). Nhưng liệu người ta có thể nhấn mạnh đến mức nào quá trình của sự khu biệt này? “Cat” có nghĩa thực của nó bởi vì nó không phải là “map”(bản đồ) hay “hat”(cái mũ). Và người ta nên dừng lại ở đâu? Dường như, trong hành ngôn, ta có thể theo đuổi quá trình khác biệt này một cách vô tận: mà nếu như thế thì điều gì đã khiến Saussure cho rằng hành ngôn đã hình thành một hệ thống chặt chẽ và ổn định? Nếu mỗi ký hiệu lại chính là nó vì nó không phải là tất cả những ký hiệu khác thì mỗi ký hiệu dường như là được tạo nên bởi một chuỗi những sự khu biệt vô tận. Do đó, việc xác định một ký hiệu hẳn là một công việc phức tạp hơn là mọi người có thể nghĩ. Ngôn ngữ học của Saussure đã đưa ra một cấu trúc có giới hạn của ý nghĩa; nhưng liệu trong hành ngôn bạn có thể kẻ đường gạch hết ở chỗ nào đây?

Tác giả: Terry Eagleton Cập nhật:19/04/2019
Tiếp nhận văn học Trung Quốc tại Việt Nam

Tác giả: EMANUEL PASTREICH Cập nhật:03/04/2019
SỰ TIẾP NHẬN VĂN HỌC NHẬT BẢN Ở VIỆT NAM

Trong hoạt động văn học, cùng với mối quan hệ giữa tác phẩm với hiện thực, tác phẩm với nhà văn, mối quan hệ giữa tác phẩm và bạn đọc cũng đóng một vai trò rất quan trọng trong quy trình vận hành từ hiện thực - nhà văn - tác phẩm đến bạn đọc. Nghiên cứu quá trình tiếp nhận văn học những tác phẩm văn chương đối với độc giả trong những thập niên vừa qua cho đến ngày nay vẫn là một vấn đề hãy còn mới mẻ và hấp dẫn ở nước ta. Tuy nhiên, khi nói đến tiếp nhận văn học, chúng ta không chỉ nghiên cứu sự tiếp nhận của độc giả Việt Nam đối với văn học dân tộc qua các thời kỳ mà còn phải nghiên cứu quá trình tiếp nhận những tinh hoa của văn học thế giới nhằm bổ sung, làm phong phú, đa dạng nền văn học nước nhà.

Tác giả: HÀ VĂN LƯỠNG Cập nhật:02/03/2019
DẤU ẤN CỦA TINH THẦN MỸ HỌC SINH THÁI TRONG TRIẾT THUYẾT LÃO TRANG

Khi bàn về “Sinh thái học trong những nền văn minh cổ”, Johnson Donald Huge đã trình bày ý tưởng về một sự lựa chọn định mệnh ở thời Hi Lạp cổ đại, theo đó Theophratus (372- 286 TCN), người được Huge gọi là cha đẻ của sinh thái học, đã sớm nhận thức rằng tự nhiên là một hệ thống sự sống (System of living being), trong đó, mỗi sinh thể, bao gồm cả con người, đều tồn tại nhờ quan hệ hài hòa với các sinh thể khác và đều có vai trò nhất định trong sự vận hành của toàn hệ thống.

Tác giả: Nguyễn Kim Châu Cập nhật:23/02/2019
“Phê bình kí hiệu học” - Đọc văn như là hành trình tái thiết ngôn ngữ

Với mục đích đưa phê bình kí hiệu học đến gần và "dễ hiểu" hơn với độc giả, như một cách tiếp cận mới để tìm ra cái hay, cái đẹp của văn học nghệ thuật, đem đến đời sống tinh thần phong phú cho độc giả, NXB Phụ nữ giới thiệu với bạn đọc cuốn Phê bình kí hiệu học - Đọc văn như là hành trình tái thiết ngôn ngữ của nhà phê bình Lã Nguyên.

Tác giả: Lã Nguyên (La Khăc Cập nhật:23/02/2019
HIỆN TƯỢNG “ĐỌC SAI” TRONG TIẾP NHẬN VĂN HỌC

Văn học là phương tiện giao tiếp giữa người với người. Đó là điều mà lí luận văn học ngày nay đã xác nhận. Khi người đọc tiếp xúc với tác phẩm văn học là anh ta đã tham gia vào quá trình giao tiếp. Trong quá trình giao tiếp này, độc giả muốn biết được thông tin thì anh ta phải giải mã văn bản, giải mã hình tượng. Đây thực chất là công việc tìm thông tin, kiến tạo nghĩa giấu đằng sau hình tượng văn bản, đằng sau hình tượng. Quá trình này đòi hỏi người đọc phải dựa vào mã của người sáng tạo. Tuy nhiên, trong thực tế, khi giải mã, bạn đọc lại sử dụng bảng mã giả định để giải bộ mã mà người sáng tạo đã sử dụng. Do đó, ở rất nhiều trường hợp, bạn đọc giải mã sai dẫn đến hiện tượng “đọc sai”. Vì thế, bài viết này của chúng tôi bàn về một hiện tượng của tiếp nhận văn học – một vấn đề phức tạp nhưng không phải hiếm trong khi độc giả đọc – hiểu các văn bản văn học

Tác giả: TS Mai Thị Hồng Tuyết Cập nhật:23/02/2019
Lịch sử tiếp nhận các tác phẩm văn học

Chỉ khi tác phẩm được đọc thì nó mới được hiện thực hoá về mặt thẩm mỹ, chỉ với điều đó nó mới trở thành đối tượng thẩm mỹ trong ý thức của người đọc. Tuy nhiên gắn chặt với sự lĩnh hội thẩm mỹ là sự đánh giá. Tiền đề của sự đánh giá là các chuẩn mực đánh giá, nhưng những chuẩn mực này lại không ổn định, cho nên giá trị của một tác phẩm từ quan điểm của những nguồn gốc lịch sử không phải là những đại lượng cố định và không biến đổi. Chính vì các quy chuẩn và các giá trị văn học luôn luôn biến đổi trong sự phát triển lịch sử nên nhiệm vụ đương nhiên của khoa học lịch sử là phải nắm bắt những sự biến đổi này.

Tác giả: Felix V.Vodicka* Cập nhật:23/02/2019
Người đọc trong quan niệm của lý luận - phê bình văn học đô thị miền Nam 1954-1975

Sáng tạo văn học là quá trình nối tiếp giữa nhà văn tác phẩm và người đọc. Song ba yếu tố nầy không phải lúc nào cũng được xem như những giá trị đồng đẳng mà tùy theo từng giai đoạn phát triển của tư duy lý luận văn học, ba yếu tố đó có sự chuyển đổi vị trí trung tâm cho nhau, từ tác giả sang văn bản rồi đến người đọc. Trong quá trình đó, tư duy lý luận văn học đã soi chiếu các yếu tố nhà văn, tác phẩm và người đọc dưới nhiều góc nhìn khác nhau, không ngừng mở rộng, bổ sung cho nhau để ngày càng làm rõ và hoàn thiện hơn tính chất của mối quan hệ mang tính bất biến nầy. Chính vì vậy, việc xem xét mối quan hệ giữa nhà văn, tác phẩm và người đọc là một vấn đề lý thuyết có ý nghĩa cả trên bình diện lý luận và thực tiễn mà mọi hệ thống lý luận văn học dù từ điểm nhìn mỹ học nào cũng quan tâm nghiên cứu. Đây cũng là một trong những vấn đề chủ yếu của lý luận văn học ở đô thị miền Nam 1954-1975 quan tâm lý giải

Tác giả: Trần Hoài Anh Cập nhật:23/02/2019
NGHIÊN CỨU CÔNG CHÚNG TRONG TIẾP NHẬN VĂN HỌC

Mối quan hệ giữa tác giả, tác phẩm văn học và người đọc, nghiên cứu người đọc là hướng nghiên cứu mang lại những kết quả có tính phức hợp và khó dự đoán hơn cả. Người đọc không hoàn toàn là một thực thể có hình hài ổn định bất biến. Đời sống lâu dài của tác phẩm văn học được định dạng phụ thuộc vào người đọc, mà người đọc - công chúng, lại là một thực thể sống động, biến hóa nhiều nhất theo thời gian và không gian. Lý thuyết tiếp nhận văn học, với hệ khái niệm quan trọng như tầm đón đợi, kinh nghiệm thẩm mỹ, chân trời tiếp nhận, động cơ tiếp nhận, vai trò của công chúng,… đã trở thành một trong những lý thuyết có sức hấp dẫn khi định hướng nghiên cứu người đọc. Trong sự phát triển của lý luận nghiên cứu phê bình văn học, cũng như sự phát triển của nhiều lĩnh vực nghiên cứu mới, có thể nhìn thấy một mối quan hệ gần gũi, có một tiềm năng khai thác lớn, giữa lý thuyết tiếp nhận văn học và lý thuyết quan hệ công chúng.

Tác giả: TS. Hoàng Thị Hồng Hà Cập nhật:23/02/2019
ĐỌC LẠI PHẾ ĐÔ VÀ BÀN VỀ TRÍ THỨC THẬP NIÊN 90

Ngày nay, khi mà sự phân tranh giữa văn học và vấn đề văn hóa tư tưởng đã trở thành “thường nhật hóa”, thì chúng ta không thể không cảm khái trước sự tự tin và ngây thơ của trí thức khi bước vào thập niên 80. Nhà thơ Từ Trì trên Tạp san thơ số 1 năm 1980 đăng bài Thập niên 80, viết: “Chúng ta sẽ rũ bỏ quần áo cũ, mặc trang phục mới soi gương điểm trang lại”. Nói như nhà thơ, “chúng ta” và “Trung Quốc” của “chúng ta” bước vào không gian thời gian mà chúng ta gọi là “thời kì mới” với “trang phục” mới. “Tóc mây bên cửa sổ/ Soi gương dán hoa hoàng[1]” trí thức giống như “mộc lan”. Thế nhưng chưa hết thập niên 80, trạng thái như vậy đã tan rã, “chúng ta” và “gương” mà “chúng ta” soi đều vỡ vụn. Và nhà thơ kiệt xuất từng “soi gương điểm trang lại” ấy đã nhảy lầu tự sát vào năm 1996.

Tác giả: Vương Nghiêu (王尧) Cập nhật:01/10/2018
DẤU ẤN THỊ THÀNH TRONG THƠ NGUYỄN BÍNH TRƯỚC 1945

Trong thơ Nguyễn Bính có một con người xuất phát từ nông thôn hăm hở bước vào không gian thành thị với giấc “mộng phồn hoa” nhưng cuối cùng lại luôn khắc khoải nhớ về nơi mình đã rời xa, khắc khoải muốn trở về nhưng chỉ là trở về trong tâm tưởng. Thành thị có sức cám dỗ mãnh liệt đối với mọi người, nhưng riêng với tầng lớp văn nghệ sĩ, đặc biệt là những người có trải nghiệm nông thôn sâu sắc thì thành thị luôn là nơi họ có thể đặt chân đến nhưng không thể hòa hợp. Mảng thơ “chân quê” của Nguyễn Bính có lẽ cũng nên tiếp cận từ trạng thái tâm lí đó để thấy nó như là một điểm tựa tâm lí, một sự kháng cự trước những gì mà thành thị gây ra.

Tác giả: Đỗ Văn Hiểu Cập nhật:27/09/2018
VẤN ĐỀ TRUNG QUỐC TRONG ĐẤT DÀY (Bàn về Lý Nhuệ)

Nhiều năm trước, một ngày trước khi viết Đất dày, Lý Nhuệ đã viết trong nhật kí: “Trung Quốc là gì? Trung Quốc là mùa thu “đã chín” quá lâu rồi”. Đây là câu nói mà ngày nay chúng ta không thể dễ dàng bỏ qua khi bàn về Lý Nhuệ.

Tác giả: Vương Nghiêu (王尧) Cập nhật:01/09/2018
12345...789