Tiện ích


Thống kê truy cập
BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO - MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHỮ NGHĨA

Bình Ngô đại cáo là tác phẩm văn học chức năng hành chính quan trọng không chỉ đối với lịch sử dân tộc mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình phát triển văn học sử Việt Nam. Trong tác phẩm này, tác giả đã kết hợp một cách uyển chuyển giữa tính chân xác lịch sử với chất sử thi anh hùng ca qua lối văn biền ngẫu mẫu mực của một ngọn bút tài hoa uyên thâm Hán học. Chính vì thế, Bình Ngô đại cáo đã trở thành tác phẩm cổ điển sớm đi vào sách Giáo khoa từ Phổ thông cơ sở đến Phổ thông trung học và được giảng dạy ở tất cả các trường Cao đẳng, Đại học ngành khoa học xã hội - nhân văn. Với vị trí như vậy, Bình Ngô đại cáo cần được nghiên cứu một cách thấu đáo từ văn bản, dịch bản đến chú giải. Mặc dù suốt thế kỉ XX các nhà nghiên cứu đã đổ khá nhiều công sức vào nghiên cứu BNĐC, nhưng tới nay, không phải chẳng còn gì để bàn.

Tác giả: PGS. TS Nguyễn Đăng Na Cập nhật:18/04/2015
Một số đề xuất về việc dạy học văn bản “Trích diễm thi tập tự” trong chương trình Ngữ văn 10 theo định hướng tổ chức minh giải văn bản

Trong xu hướng đổi mới việc dạy học Ngữ văn hiện nay, quan điểm dạy học theo hướng tích cực, tích hợp, đi sâu vào văn bản là những định hướng đúng đắn. Thực tế dạy học ở nhà trường phổ thông, đặc biệt là những giờ đọc – hiểu văn bản Hán văn cổ, vẫn có không ít giờ mang tính khô khan, áp đặt, thụ động. Thực trạng đó đặt ra yêu cầu phải có sự đổi mới thống nhất, toàn diện theo hướng tích cực hoạt động của thầy và trò trong giờ đọc – hiểu văn bản nói chung và văn bản Hán văn cổ nói riêng. Trong quá trình dạy học các văn bản Hán văn cổ, giáo viên và học sinh gặp phải rất nhiều khó khăn do cách bức về mặt ngôn ngữ văn tự, về phương diện văn hoá, tư tưởng. Vì vậy, việc thâm nhập những tác phẩm văn chương cổ thông qua việc minh giải văn bản là định hướng tiếp cận tối ưu.

Tác giả: Phạm Hải Linh Cập nhật:12/03/2015
Phan Phu Tiên, Chu Xa và bộ “Việt âm thi tập”

Trong bài viết này, chúng tôi cố gắng tổng hợp các nguồn tư liệu của các nhà nghiên cứu đi trước để trình bày và phân tích, nhận định về hành trạng, sự nghiệp của Phan Phu Tiên và Chu Xa, hai tác giả đã có công lao to lớn trong việc nối tiếp nhau biên định bộ Việt âm thi tập, công trình sưu tập thơ ca khởi đầu cho truyền thống làm thi tuyển của Việt Nam. Bộ sách này từ nhiều năm nay đã được các nhà nghiên cứu quan tâm tìm hiểu và khai thác tư liệu để dịch thuật, công bố thơ ca thời kì Lý – Trần. Đặc biệt, những nghiên cứu về văn bản học đối với bộ sách đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Các kết quả ấy cần được tiếp tục kiểm định để cung cấp thông tin cho giới nghiên cứu nói chung, tiến tới phục dựng từng phần diện mạo của bộ sách..

Tác giả: TS Hà Đăng Việt Cập nhật:12/02/2015
GIỚI THIỆU MỘT SỐ TƯ LIỆU MỚI VỀ MINH ĐÔ THI VỰNG

Minh đô thi vựng 明 都 詩 彙(MĐTV) là bộ thi tuyển chữ Hán đồ sộ thứ hai của Việt Nam thời trung đại(1) do Bùi Nhữ Tích 裴 汝 惜 (? – ?) biên soạn. Tuy nhiên, cho đến nay, tình hình văn bản của công trình là khá phức tạp. Vẫn còn tồn tại rất nhiều câu hỏi như: soạn giả, quan điểm biên soạn, quá trình truyền bản, hiện trạng văn bản…(2) Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình hình phức tạp đó là vấn đề tư liệu, nhất là những tư liệu gốc có liên quan. Nhằm góp phần giải quyết những vấn đề trên, chúng tôi xin được giới thiệu một tư liệu mới phát hiện – bài Tự tự MĐTV – và sơ bộ thẩm định giá trị của nó.

Tác giả: TS Nguyễn Thanh Tùng Cập nhật:17/01/2015
KHẢO CỨU HAI DỊCH PHẨM THƠ ĐƯỜNG SANG CHỮ NÔM: “ĐƯỜNG THI HỢP TUYỂN NGŨ NGÔN LUẬT GIẢI ÂM”, “ĐƯỜNG THI TUYỆT CÚ DIỄN CA” VÀ VẤN ĐỀ TIẾP NHẬN THƠ ĐỖ PHỦ TẠI VIỆT NAM

“Đường thi hợp tuyển ngũ ngôn luật giải âm” (唐诗合选五言律解音) và “Đường thi tuyệt cú diễn ca” (唐诗绝句演歌) là hai dịch phẩm có ý nghĩa đặc biệt trong di sản Hán Nôm Việt Nam. Chúng không những thể hiện ý thức dịch thơ Đường sang chữ Nôm của các dịch giả, mà còn có đóng góp quan trọng trong việc tiếp nhận, xây dựng một nền văn học Hán Nôm mang đậm bản sắc dân tộc. Tuy nhiên, hai dịch phẩm này còn ít được công chúng biết đến. Vì vậy, khảo cứu và giới thiệu rộng rãi đến bạn đọc hai dịch phẩm là thực sự cần thiết.

Tác giả: Lê Văn Mẫu – Trần Kiến Sâm Cập nhật:17/12/2014
KHẢO SÁT THƠ CHỮ HÁN CỦA NGUYỄN QUÝ ĐỨC TRONG BẢN SAO TOÀN VIỆT THI LỤC A.132

Nguyễn Quý Đức 阮 貴 德 (1) hiệu là Đường Hiên 堂軒, tự Thể Nhân 体 仁 (một số tài liệu đọc nhầm là Bản Nhân), người xã Thiên Mỗ (nay là Đại Mỗ) huyện Từ Liêm, Hà Nội, đỗ Đình nguyên Thám hoa khoa Bính thìn năm Vĩnh Trị (1676). Từ góc độ văn bản học, bài viết này của chúng tôi hướng đến mục đích xác lập văn bản cơ sở, nhằm tiến tới khảo cứu, dịch thuật, công bố di trước của ông, với tư cách một tác gia văn học tiêu biểu đời Lê Trung hưng.

Tác giả: TS Hà Minh Cập nhật:17/11/2014
KHẢO SÁT, XÁC LẬP VĂN BẢN VÀ TÌM HIỂU GIÁ TRỊ THƠ ĐI SỨ CỦA ĐÀO NGHIỄM QUA TƯ LIỆU THI TUYỂN CHỮ HÁN VIỆT NAM

Đào Nghiễm (1) là một danh nho đời Lê – Mạc, thơ văn của ông nổi tiếng đương thời. Nhưng rất tiếc, cho đến nay, hành trạng và sự nghiệp của Đào Nghiễm chưa được nghiên cứu toàn diện. Ta mới chỉ biết được về Đào Nghiễm qua một số thông tin ít ỏi. Chính vì thế những cống hiến của Đào Nghiễm đối với lịch sử dân tộc còn chưa được nhiều người biết đến. Cũng từ đó, chúng ta chưa thấy hết và đánh giá đúng về vị trí của ông đối với thời đại và lịch sử. Bài viết này là cố gắng bước đầu trong việc dựng lại chân dung Đào Nghiễm, giới hạn ở lĩnh vực văn học. Trong một bài khảo cứu gần đây [13], chúng tôi đã đặt vấn đề so sánh các tư liệu Hán Nôm liên quan để nhận diện chung về di sản thơ ca Đào Nghiễm. Ở phạm vi chi tiết hơn, nhằm tiến tới xác lập hồ sơ tác giả Đào Nghiễm, chúng tôi xin bổ sung một số nhận định cần thiết về văn bản và đi sâu vào mảng thơ đi sứ của ông.

Tác giả: TS Hà Minh - Nguyễn Hằng Nga Cập nhật:09/10/2014
KHẢO SÁT VĂN BẢN VÀ DỊCH CHÚ THƠ CA CỦA HOÀNG ĐỨC LƯƠNG TRONG CÁC THI TUYỂN

Hoàng Đức Lương người làng Cửu Cao huyện Văn Giang tỉnh Hưng Yên, một trí thức làm quan trong triều đình nhà Lê, thường được biết đến với tư cách là soạn giả của Trích diễm thi tập, một thi tập quan trọng trong thế kỉ XV. Ngoài ra, ông còn để lại những tác phẩm thi ca giàu giá trị được ghi chép trong chính thi tuyển mà ông biên tập và một số tuyển tập thơ ca đời sau. Song từ trước đến nay, sự nghiệp thơ ca của ông chưa được khảo cứu một cách hệ thống. Trong bài viết này, chúng tôi khảo sát văn bản và dịch chú thơ của Hoàng Đức Lương.

Tác giả: TS Nguyễn Thị Thanh Chung Cập nhật:17/09/2014
Một số vấn đề về công tác tổ chức minh giải văn bản tác phẩm Hán Nôm trong nhà trường

Các tác phẩm văn học Hán Nôm có một vị trí quan trọng đặc biệt trong chương trình ngữ văn ở nhà trường các cấp. Theo thống kê sơ bộ, các tác phẩm này chiếm khoảng 1/4 thời lượng chương trình dành cho phần đọc hiểu - phân tích, giảng bình tác phẩm văn học ở nhà trường THCS và THPT. Việc tiếp cận, giảng dạy các tác phẩm này sẽ góp phần bồi dưỡng năng lực, rèn luyện nhân tài, hình thành nhân cách người học sinh.

Tác giả: TS Hà Minh Cập nhật:09/08/2014
Nhận thức vai trò của chữ Hán đối với quá trình đọc hiểu tác phẩm văn chương

Chữ Hán là chất liệu ngôn từ của nhiều tác phẩm văn chương có giá trị về nội dung và nghệ thuật. Quá trình đọc hiểu văn bản thơ ca bằng chữ Hán sẽ đạt hiệu quả cao khi người đọc nắm bắt được nguyên tác chữ Hán. Vai trò của chữ Hán đối với quá trình khám phá tác phẩm thơ văn đã được các nhà nghiên cứu khẳng định và người đọc ý thức một cách sâu sắc. Trong quá trình giảng dạy Ngữ văn Hán Nôm ở trường Đại học và Cao đẳng, giảng viên nên nhấn mạnh cho sinh viên ý thức được điều đó. Trong bài viết này, chúng tôi xin góp phần khẳng định vai trò của chữ Hán đối với việc đọc hiểu tác phẩm văn chương trên cơ sở phân tích ba phương diện hình thể, âm đọc, ý nghĩa của chữ Hán.

Tác giả: TS Nguyễn Thị Thanh Chung Cập nhật:09/07/2014
Thủ pháp giễu nhại trong phú Nôm

“Nhại” là sự bắt chước một cách hài hước đối với một nhóm tác phẩm nghệ thuật. Có thể thấy đặc trưng cơ bản và cũng là phương tiện chủ yếu của giễu nhại là sự bắt chước không cân xứng, ở đó đối tượng thấp được trình bày bằng văn phong cao, còn đối tượng cao lại được trình bày bằng văn phong thấp. Mâu thuẫn về sự khập khiễng này là cơ chế làm bật lên tiếng cười.

Tác giả: TS. Nguyễn Thị Tú Mai Cập nhật:09/06/2014
Khảo luận văn bản và chữ nghĩa bài thơ "Hà Nội tức cảnh"

Thời gian gần đây, dư luận xã hội và nhà trường đặc biệt quan tâm đến việc “cắt nghĩa” bài ca dao “Gió đưa cành trúc la đà”. Bài ca dao này có mối quan hệ mật thiết với một bài thơ của Dương Khuê, hiện được in trong nhiều tài liệu khác nhau, vậy phải xem đó là bài thơ hay bài ca dao? Đó là bài thơ được ca dao hóa hay là từ chất liệu ca dao đã đi vào văn chương bác học? Bài thơ lại từng có những cách hiểu khác lạ về nghĩa hàm ẩn, nên chăng cần thảo luận và trao đổi rộng thêm?

Tác giả: Lư Nguyên Minh Cập nhật:21/05/2014
Nguyễn Du và Văn tế thập loại chúng sinh trong tương quan văn hóa Phật giáo

Cúng mười loại cô hồn là loại hình văn hóa nghi thức Phật giáo dùng trong ngày rằm tháng bảy hàng năm, để siêu thoát cho các cô hồn trong lục đạo được ăn uống tránh đói khổ, siêu sinh lên cõi trời thanh tịnh, lạc đạo. Với mười loại cô hồn, bài Văn tế thập loại chúng sinh (gọi tắt là Văn tế) tương truyền là của Nguyễn Du không những chủ yếu trong nghi thức mà còn là một tác phẩm văn học Nôm có giá trị.

Tác giả: ThS Phạm Tuấn Cập nhật:09/04/2014
Tính hai mặt của chủ thể thông diễn - Khảo sát những diễn dịch của Nguyễn Phúc Ưng Trình về Khổng Tử

Mối quan tâm chính của Thuyên thích học 詮釋學là giải quyết mối quan hệ giữa chủ thể thông diễn và đối tượng được thông diễn. Nếu đối tượng được thông diễn là kinh điển và cụ thể trong trường hợp này là kinh điển Nho gia, thì dưới áp lực mang “tính quyền uy” của kinh điển, chủ thể thông diễn, vô tình hay hữu ý, sẽ thể hiện tính chất hai mặt trong những diễn giải của mình. Một mặt, họ luôn phát ngôn như kẻ bảo vệ sự tôn nghiêm của thánh nhân (chủ thể tạo tác kinh điển, đối tượng thường bị đồng nhất về mặt tư tưởng với kinh điển) và đòi hỏi “nghĩa duy nhất đúng”(mà theo họ đó chính là bản nghĩa) của kinh điển

Tác giả: Nguyễn Phúc Anh Cập nhật:06/03/2014
Đi tìm âm đọc cổ cho chữ "lơ thơ"

Trước các bản Nôm cổ, người phiên chú ứng xử với hai tư cách: trước tiên là người đi tìm chữ nghĩa, người giải mã; thứ hai - người đọc, người thưởng thức. Tư cách thứ hai dường như luôn là những trở lực đối với việc thực hiện phiên âm. Những câu chữ quen thuộc cứ bám riết vào đầu óc và bắt ta trượt theo. Vì vậy, ta luôn phải ý thức về sự bám riết ấy và cố gắng thoát ra khỏi nó bằng cách luôn nhìn văn bản với con mắt nghi ngờ và thực hiện đúng các thao tác phiên âm trong từng trường hợp cụ thể. Như thế, người phiên chú cũng giống như nhà làm thơ: luôn cố gắng thoát ra khỏi sự nhàm chán thông thường, luôn gắng tìm ra những cái mới lạ trong những điều tưởng như là đã quá cũ càng, dĩ nhiên, một cách hữu lý. Chúng tôi muốn nói đến trường hợp chữ LƠ THƠ ở câu thơ 269 trong Truyện Kiều: Lơ thơ tơ liễu buông mành / Con oanh học nói trên cành mỉa mai.

Tác giả: TS Trần Trọng Dương Cập nhật:05/01/2014
1234